Nhật Bản ăn Tết Âm hay Dương? 6 phong tục ngày Tết độc đáo

Bạn có bao giờ thắc mắc liệu Nhật Bản ăn Tết Âm hay Dương không, khi mà nhiều nước châu Á, trong đó có Việt Nam, vẫn đón Tết Nguyên Đán rộn ràng? Câu trả lời là người Nhật đón Tết theo Dương lịch, hay còn gọi là Tết Oshougatsu, vào ngày 1/1 hàng năm. Dù không đón Tết Âm như chúng ta, ngày Tết truyền thống của Nhật Bản vẫn mang đậm bản sắc văn hóa nhật bản với những phong tục độc đáo như ăn mì trường thọ, đi lễ chùa đầu năm và nhận tiền mừng tuổi.

Cùng chúng tôi tại Tự Học Tiếng Nhật khám phá sự thật thú vị này và 6 phong tục ngày Tết đặc sắc của người Nhật nhé!

Nhật Bản ăn Tết Âm hay Dương? Lời giải đáp chính thức

Khác với Việt Nam, Nhật Bản chính thức đón năm mới theo lịch Dương. Đây là một trong những thay đổi lớn về văn hóa sau cuộc Cải cách Minh Trị, đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử phát triển của đất nước mặt trời mọc.

Tết Nhật Bản là ngày nào? Người Nhật chính thức đón Tết Dương lịch từ năm 1873

Tết Nhật Bản, hay Oshougatsu (お正月), diễn ra vào đúng ngày 1 tháng 1 Dương lịch hàng năm. Kể từ năm 1873, Nhật Bản đã chính thức chuyển từ việc ăn Tết Âm lịch sang Tết Dương lịch, và ngày lễ này được duy trì cho đến tận ngày nay, trở thành một trong những kỳ nghỉ lễ quan trọng và lớn nhất trong năm.

Kỳ nghỉ Tết thường kéo dài từ ngày 29 tháng 12 đến ngày 3 tháng 1. Trong khoảng thời gian này, các gia đình sẽ sum họp, cùng nhau dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị các món ăn truyền thống và thực hiện các nghi lễ cầu chúc một năm mới an lành, may mắn. Đây là dịp để mọi người nghỉ ngơi sau một năm làm việc vất vả và chào đón những khởi đầu mới.

Vì sao Nhật Bản bỏ Tết Âm lịch? Lý do đằng sau cuộc cải cách Minh Trị

Việc Nhật Bản bỏ Tết Âm lịch bắt nguồn từ cuộc Cải cách Minh Trị (明治維新) vào năm 1873, một giai đoạn hiện đại hóa và Tây phương hóa mạnh mẽ. Chính phủ Minh Trị đã quyết định áp dụng lịch Gregorian (lịch Dương) thay cho lịch âm-dương truyền thống.

Có hai lý do chính đằng sau quyết định này:

• Hội nhập với phương Tây: Việc chuyển sang lịch Dương giúp Nhật Bản đồng bộ hóa thời gian với các nước phương Tây, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương, ngoại giao và quá trình công nghiệp hóa. Đây được xem là một bước đi chiến lược để “thoát Á, nhập Âu”.
• Lý do kinh tế: Lịch âm-dương có tháng nhuận, dẫn đến một năm có thể có 13 tháng. Điều này làm tăng gánh nặng trả lương cho chính phủ. Bằng cách áp dụng lịch Dương với 12 tháng cố định, chính phủ có thể tiết kiệm được một khoản chi phí đáng kể.

Dù quyết định này ban đầu gây ra nhiều tranh cãi, dần dần người dân cũng đã quen và ngày nay, Tết Dương lịch đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của con người nhật bản.

Oshougatsu là gì? Khám phá tên gọi và ý nghĩa ngày Tết truyền thống Nhật Bản

Oshougatsu (お正月) là tên gọi của ngày Tết truyền thống tại Nhật Bản. Đây không chỉ là thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới mà còn là dịp lễ mang nhiều ý nghĩa tâm linh và văn hóa sâu sắc, là dịp để các gia đình đoàn tụ và cầu mong một năm mới tốt lành.

Ý nghĩa của ngày Tết Oshougatsu đối với người Nhật

Đối với người Nhật, Oshougatsu là dịp để chào đón vị thần năm mới Toshigamisama (年神様). Theo tín ngưỡng Thần đạo Shinto, vị thần này sẽ ghé thăm mỗi nhà vào dịp đầu năm, mang theo sức khỏe, may mắn và một vụ mùa bội thu cho cả gia đình.

Ngoài ra, Oshougatsu còn mang ý nghĩa:

• Sự thanh tẩy và đổi mới: Người Nhật tin rằng năm mới là cơ hội để gột rửa những điều không may của năm cũ và bắt đầu lại một cách trong sạch, tươi mới.
• Lòng biết ơn và sự sum vầy: Đây là thời gian để con cháu thể hiện lòng biết ơn với tổ tiên và là dịp để các thành viên trong gia đình, dù ở xa, cũng cố gắng trở về đoàn tụ, quây quần bên nhau.

Các giai đoạn chính trong kỳ nghỉ Tết Oshougatsu

Kỳ nghỉ tết ở nhật bản thường được chia thành ba giai đoạn chính:

• Ōmisoka (大晦日) – Đêm Giao thừa (31/12): Đây là ngày cuối cùng của năm cũ. Các gia đình sẽ hoàn tất việc dọn dẹp, chuẩn bị các món ăn và cùng nhau ăn bữa cơm tất niên với món mì Toshikoshi Soba.
• Ganjitsu (元日) – Ngày đầu năm mới (1/1): Là ngày quan trọng nhất của kỳ nghỉ. Mọi người sẽ đi lễ chùa, đền thờ đầu năm (Hatsumode), trao nhau những lời chúc tốt đẹp và thưởng thức các món ăn truyền thống.
• Koshōgatsu (小正月) – Tết nhỏ (15/1): Đánh dấu sự kết thúc của mùa lễ hội Oshougatsu. Một số nghi lễ cuối cùng như đốt các vật trang trí năm mới sẽ được thực hiện.

Khám phá 6 phong tục đón Tết ở Nhật Bản có gì độc đáo?

Dù đã chuyển sang ăn Tết Dương, người Nhật vẫn giữ gìn rất nhiều phong tục truyền thống đặc sắc. Hãy cùng khám phá 6 tập quán độc đáo làm nên nét riêng cho ngày Tết Oshougatsu.

Phong tục 1: Dọn dẹp nhà cửa Osouji để thanh tẩy và chào đón thần linh

Osouji (大掃除) – “tổng vệ sinh” – là một phong tục không thể thiếu trước thềm năm mới. Người Nhật tin rằng việc dọn dẹp sạch sẽ nhà cửa không chỉ là để không gian sống gọn gàng mà còn mang ý nghĩa thanh tẩy, xua đuổi những điều xui xẻo của năm cũ và chuẩn bị một nơi ở tinh tươm để chào đón thần Toshigamisama.

Phong tục này thường được thực hiện từ giữa tháng 12. Mọi ngóc ngách trong nhà, từ trong ra ngoài, đều được lau chùi cẩn thận. Việc làm này thể hiện sự tôn trọng đối với thần linh và mong muốn một khởi đầu mới mẻ, thanh khiết.

Phong tục 2: Trang trí nhà cửa với Kadomatsu, Shimekazari và Kagami Mochi

Sau khi dọn dẹp, người Nhật sẽ trang trí nhà cửa bằng những vật phẩm đặc trưng để chào đón năm mới. Ba vật trang trí phổ biến nhất là:

• Kadomatsu (門松): Là một cặp gồm ba ống tre tươi và cành thông, được đặt ở hai bên cổng nhà. Cây thông tượng trưng cho sự trường thọ, cây tre biểu thị cho sự phát triển mạnh mẽ, đây được xem là vật chỉ đường để thần Toshigamisama có thể ghé thăm nhà.
• Shimekazari (しめ飾り): Là một loại dây bện từ rơm, được trang trí thêm giấy và quả cam, treo trước cửa nhà. Nó có ý nghĩa xua đuổi tà ma, bảo vệ ngôi nhà và đánh dấu đây là một nơi linh thiêng, sẵn sàng chào đón thần linh.
• Kagami Mochi (鏡餅): Là một cặp bánh giầy (mochi) tròn, chồng lên nhau, trên cùng đặt một quả cam đắng (daidai). Kagami Mochi thường được đặt ở bàn thờ trong nhà hoặc những nơi trang trọng, tượng trưng cho sự nối tiếp của năm cũ và năm mới, sự viên mãn và trường tồn.

Phong tục 3: Ăn các món ăn truyền thống mang lại may mắn (Osechi Ryori, Toshikoshi Soba)

Ẩm thực ngày Tết Nhật Bản vô cùng phong phú và mỗi món ăn đều mang một ý nghĩa tốt lành riêng.

• Toshikoshi Soba (年越し蕎麦): Mì “tất niên” được ăn vào đêm giao thừa Ōmisoka. Sợi mì soba dài và dai tượng trưng cho sự trường thọ, sức khỏe dẻo dai và cắt đứt những điều không may của năm cũ.
• Osechi Ryori (おせち料理): Là bữa ăn chính trong ngày đầu năm mới, gồm nhiều món ăn được bày biện đẹp mắt trong những chiếc hộp sơn mài gọi là “jubako”. Mỗi món trong Osechi đều mang một ý nghĩa riêng:
  • Tôm (Ebi): Lưng cong như người già, cầu chúc sống lâu.
  • Trứng cá trích (Kazunoko): Tượng trưng cho sự đông con nhiều cháu.
  • Đậu đen (Kuromame): Cầu mong sức khỏe và làm việc chăm chỉ.
  • Rễ cây ngưu bàng (Kinpira Gobo): Mong cho gia đình luôn vững chắc, bền chặt.

Phong tục 4: Lắng nghe 108 tiếng chuông đêm giao thừa Joya no Kane

Vào đêm giao thừa, các ngôi chùa Phật giáo trên khắp Nhật Bản sẽ gióng 108 hồi chuông, một nghi lễ được gọi là Joya no Kane (除夜の鐘). Theo quan niệm Phật giáo, con người có 108 ham muốn trần tục gây ra đau khổ. Mỗi tiếng chuông vang lên sẽ giúp xua đi một ham muốn, giúp con người gột rửa tâm hồn để chào đón năm mới với một tâm thế thanh tịnh.

Tiếng chuông thứ 108 thường được gióng lên ngay sau khoảnh khắc giao thừa, đánh dấu sự khởi đầu của một năm mới tinh khôi.

Phong tục 5: Đi lễ chùa đầu năm (Hatsumode) để cầu bình an

Hatsumode (初詣) là chuyến viếng thăm đền thờ hoặc chùa chiền đầu tiên trong năm mới. Đây là một trong những phong tục quan trọng nhất của người Nhật. Mọi người thường đi Hatsumode trong ba ngày đầu tiên của năm để cầu nguyện cho một năm mới bình an, khỏe mạnh, thành công và may mắn.

Tại các đền chùa, người dân sẽ rút quẻ (omikuji) để xem vận mệnh trong năm mới, mua bùa may mắn (omamori) và viết những điều ước lên các tấm thẻ gỗ (ema). Không khí tại các ngôi đền lớn như Meiji Jingu (Tokyo) hay Fushimi Inari (Kyoto) trong dịp này vô cùng đông vui và náo nhiệt.

Phong tục 6: Tặng và nhận tiền mừng tuổi (Otoshidama) và thiệp chúc Tết (Nengajo)

Giống như phong tục lì xì ở Việt Nam, trẻ em Nhật Bản cũng nhận được tiền mừng tuổi gọi là Otoshidama (お年玉). Tiền được đặt trong những chiếc phong bì nhỏ xinh gọi là “pochibukuro” và được người lớn trong gia đình trao tặng với lời chúc hay ăn chóng lớn, học hành giỏi giang.

Bên cạnh đó, gửi thiệp chúc Tết Nengajo (年賀状) cũng là một nét văn hóa đẹp. Người Nhật gửi thiệp cho bạn bè, người thân, đồng nghiệp để bày tỏ lòng biết ơn trong năm cũ và gửi lời chúc tốt đẹp cho năm mới. Dịch vụ bưu điện sẽ đảm bảo các tấm thiệp này được chuyển đến tay người nhận đúng vào ngày mùng 1 Tết.

So sánh sự khác biệt giữa Tết Nhật Bản và Tết Việt Nam

Dù có những nét tương đồng, Tết của Nhật Bản và Việt Nam vẫn có nhiều điểm khác biệt rõ rệt, phản ánh bản sắc văn hóa riêng của mỗi quốc gia.

Điểm giống nhau: Ý nghĩa về sự sum họp và khởi đầu mới

Cả Tết Oshougatsu và Tết Nguyên Đán đều là những dịp lễ quan trọng nhất trong năm, mang ý nghĩa chung về:

• Sự sum họp gia đình: Đây là thời gian để các thành viên đoàn tụ, quây quần bên nhau.
• Sự khởi đầu mới: Cả hai đều là dịp để gác lại những chuyện cũ, chào đón một năm mới với hy vọng về những điều tốt đẹp hơn.
• Tín ngưỡng tâm linh: Phong tục đi lễ chùa, đền thờ đầu năm để cầu may mắn, bình an là một nét chung của cả hai nền văn hóa.

Điểm khác biệt: Thời gian, các món ăn và phong tục đặc trưng

Sự khác biệt lớn nhất nằm ở thời gian tổ chức và các phong tục đi kèm.

Gợi ý các hoạt động thú vị khi du lịch Nhật Bản dịp Tết Dương lịch

Du lịch Nhật Bản vào dịp Tết Dương lịch là một trải nghiệm vô cùng đặc biệt. Bạn sẽ được hòa mình vào không khí lễ hội trang trọng nhưng cũng không kém phần nhộn nhịp.

• Tham gia Hatsumode: Hãy thử đến một ngôi đền lớn như Meiji Jingu ở Tokyo hay Yasaka ở Kyoto để trải nghiệm không khí đi lễ đầu năm của người dân địa phương.
• Thưởng thức ẩm thực ngày Tết: Nhiều nhà hàng và khách sạn phục vụ các set Osechi Ryori đặc biệt. Đừng quên ăn một bát mì Toshikoshi Soba vào đêm 31/12.
• Săn hàng giảm giá (Fukubukuro): Các trung tâm thương mại lớn đồng loạt mở bán những chiếc “túi may mắn” (Fukubukuro) chứa các sản phẩm giá trị cao hơn nhiều so với giá bán. Đây là một nét văn hóa mua sắm độc đáo.
• Ngắm cảnh mùa đông: Dịp Tết cũng là lúc khí hậu nhật bản vào đông lạnh giá, bạn có thể kết hợp chuyến đi với việc trượt tuyết hoặc ngâm mình trong suối nước nóng onsen để thư giãn.

Bên cạnh Tết, Nhật Bản còn nhiều ngày lễ hấp dẫn khác. Chẳng hạn, bạn có thể tìm hiểu thêm về ngày valentine bên nhật hay lễ hội búp bê để thấy được sự đa dạng trong văn hóa của đất nước này.

Như vậy, bài viết đã giải đáp câu hỏi Nhật Bản ăn Tết Âm hay Dương và giới thiệu những nét văn hóa truyền thống vô cùng đặc sắc qua lễ hội Oshougatsu. Từ việc chuẩn bị trang hoàng nhà cửa, thưởng thức các món ăn may mắn đến hoạt động đi lễ chùa đầu năm, mỗi phong tục đều mang một ý nghĩa sâu sắc. Hiểu về ngày Tết của người Nhật cũng là một cách tuyệt vời để thêm yêu văn hóa và con người nơi đây.

Bạn thấy đấy, khám phá văn hóa Nhật Bản qua những ngày lễ thật thú vị phải không? Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn và bắt đầu hành trình chinh phục tiếng Nhật, hãy đăng ký học thử và trải nghiệm ngay để được chúng tôi chia sẻ những phương pháp học đơn giản và hiệu quả nhất. Việc nắm vững ngôn ngữ sẽ giúp bạn không chỉ vượt qua các kỳ thi như trong lịch thi jlpt mà còn mở ra cánh cửa để khám phá trọn vẹn vẻ đẹp của đất nước này.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn tốt nhất, vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi để được tư vấn cụ thể dựa trên nhu cầu thực tế của bạn.